Effecten van paddenstoelen op de gezondheid

Er is zeer veel gepubliceerd in de wetenschappelijke pers over de samenstelling van paddenstoelen en over de effecten van de verschillende stoffen op cellen van mens en dier. De meeste gegevens zijn verkregen via laboratoriumwerk. Dit heeft veelbelovende resultaten opgeleverd, echter de werking op mensen is niet met 100% zekerheid vast te stellen. Een aantal effecten van medicinale paddenstoelen, ondersteund door wetenschappelijk onderzoek, zijn remming van schimmel- en bacteriegroei, verhoging van anti-oxidatie, immunomodulatie waardoor afweer tegen infectie versterkt wordt, en voorts een mogelijk gerichte verhoging van “welbevinden”.

De meest in het oog springende effecten van medicinale paddestoelen, althans van de stoffen die ze bevatten, en die door wetenschappelijke publicaties worden ondersteund ,zijn:

1. Anti-oxidatie

Veel fenolische verbindingen die in de paddestoel voorkomen zijn slechts ten dele geoxideerd en daardoor in staat nog meer zuurstof op te nemen. Reactieve zuurstoffen kunnen hierdoor worden weggevangen en dat voorkomt schade die ze anders zouden kunnen aanrichten.

2. Immunomodulatie

Celwanden van paddestoelen bevatten een scala koolhydraten, gestold in een stevige beschermende laag. De koolhydraten kunnen worden vrijgemaakt door de cellen te koken in water. Naast chitine en chitosan die niet in water oplossen zitten er oplosbare glucanen in, grote ketens van glucosemoleculen die op een bijzondere manier aan elkaar zijn gebonden, de (1-3, 1-6) beta-D-glucanen. Deze glucanen worden door mens en dier en zelfs door planten herkend als bestanddeel van schimmels die als bedreigend ervaren worden. De dreiging wordt dan afgeweerd door immuunreacties. Bij dat proces worden z.g. cytokinen gevormd die bepalend zijn voor hoe de afweerreacties verlopen. Interferon is een bekend voorbeeld van zo een cytokine. En de aanwezigheid daarvan toont aan dat er een ontstekingsproces gaande is. De verhouding tussen de hoeveelheid ontstekingsbevorderende bevorderende cytokine en anti ontstekings-cytokinen bepaalt het evenwicht van het immuunsysteem en daarmee van de gezondheid.

3. Signaaloverdracht

Veel processen in ons lichaam, misschien wel alle, worden aangezet via signalen van buiten de cel. De receptoren op de celwand, en dat zijn er duizenden, herkennen stoffen in hun onmiddellijke omgeving en geven een signaal door aan het lichaam om tot actie over te gaan, zoals vorming van hormonen. Glucanen en cytokinen binden aan specifieke receptoren. Psychotrope paddestoelen als Psilocybe (de “paddo”) bevatten psilocine en psilocybine die binden aan serotonine receptoren op zenuwcellen van de mens en daardoor de psyche beinvloeden.

Beta-glucanen uit paddestoelen verhogen afweer tegen infecties

Beta-glucanen zijn bouwstenen van de celwanden van paddestoelen (schimmels), algen en hogere planten. Het zijn polysacchariden, koolhydraten met lange ketens en met de bouw van meervoudige suikers. Samen met een aantal andere moeilijk afbreekbare stoffen, waaronder chitine en lignocellulose, vallen ze onder de “voedingsvezels”.
Voedingsvezels kunnen door hogere dieren zelf niet worden afgebroken, maar in de darm lukt dat door de aanwezigheid van een groot en divers aantal micro-organismen, de probiotica, wel en daarmee wordt een evenwichtige spijsvertering in stand gehouden.

De celwanden van paddestoelen bevatten speciale z.g (1,3)-(1,6) beta-D-glucanen, duidelijk verschillend van plantenglucan. In de loop van de evolutie is herkenning van schimmelglucan als een mogelijke bedreiging in de genetische opbouw van dieren vastgelegd. Komen dieren in aanraking met die speciale schimmelglucanen, dan wordt hun aangeboren (van moeder meegekregen) immuniteit geactiveerd. De aangeboren immuniteit richt zich actief op een breed scala aan infecties door schimmels, bacterien, virussen en parasieten.
Herkenning van beta-glucanen door het immuunsysteem vindt plaats doordat die glucanen binden aan speciale receptoren op het oppervlak van fagocyterende cellen, de macrofagen in bloed, huid en slijmvliezen. Dat geeft het signaal aan de killercellen om aan te vallen en eventuele pathogenen te vernietigen. Later worden dan antilichamen gemaakt en die blijven jarenlang actief.

Agaricus blazei

Evenals de gewone witte consumptiechampignon is Agaricus blazei een schimmel die voor zijn voortplanting een sporevormende paddestoel maakt. Beide hebben grote overeenkomsten in groeiwijze en uiterlijk, ze worden op vergelijkbare wijze gekweekt in een beschermde schone omgeving en moeten voldoen aan hoge kwaliteitseisen. Bij de kweek worden geen chemische middelen gebruikt.

Eigenschappen van Agaricus blazei

1. Anti-oxidatie

De antioxidanten van paddestoelen zijn voor het grootste deel fenolische verbingen die zelf zuurstof kunnen opnemen en zo mogelijk schadelijke reactieve zuurstoffen wegvangen voordat die schade kunnen berokkenen. Diezelfde reactieve zuurstoffen zijn echter betrokken bij de eerste herkenning van infecties en hebben ook een positieve rol. Het sleutelwoord hier is evenwicht. De wetenschap is van mening dat antioxidanten, die in de vorm van een supplement worden ingenomen, geen gezondheidsbevorderende werking hebben. De invloed van oxidatieve processen die buiten het lichaam spelen zoals op de huid kan echter wel verminderd worden door toepassing van cremes met antioxidanten. En dit resulteert dan in een wat dikkere opperhuid, hogere elasticiteit en een minder droge huid (Lademann et al. 2015)

2. Immunomodulatie

Het gezuiverde polysaccharide van Agaricus blazei bestaat voor 90 % uit glucan waarvan de helft beta glucan is en het heeft een krachtig antioxidatieve werking (Kozarski et al. 2011). De helft van het beta glucan bestaat uit lange ketens van 1,6 glucan en die hebben een immunomodulerende werking in in vitro systemen. Het is interessant waar te nemen dat dit glucan immuuncellen activeerde om ontstekingsprocessen aan te zetten, maar dat wanneer dat eenmaal was gebeurd dezelfde pro-inflammatoire activiteit werd teruggedrongen tot normaal niveau (Smiderle et al. 2013) Met andere woorden, Agaricus blazei polysaccharide extract heeft een ontstekingsonderdrukkende activiteit nadat het in eerste instantie de immuniteit activeert.
Vergelijkbare resultaten werden verkregen in muizen waarbij buikvliesontsteking (peritonitis) was opgewekt. Die onsteking kon worden geremd door het extract van Agaricus blazei in de buikholte te spuiten (Smiderle, nog niet gepubliceerd).
Voorts was het met dit extract mogelijk om vorming van bacteriele biofilms te stoppen, doordat de bacterien elkaar niet meer herkenden en daardoor ook niet meer konden beschermen; dit is het onderdrukken van “quorum sensing” (Sokovic et al. 2014).
Over de beschermende werking van Agaricus blazei tegen infecties bij muizen en over therapeutische effecten in ziektemodellen voor kanker en autoimmuniteit in muis en rat zijn in de afgelopen 20 jaar vele honderden wetenschappelijke publicaties verschenen.
In mensen lijkt het proces van bescherming niet veel anders te verlopen dan in proefdieren. Er is echter weinig degelijk wetenschappelijk onderzoek verricht dat de toets der kritiek kan doorstaan. Veelal hebben beschrijvingen van therapeutische effecten betrekking op individuele ziektegevallen. Die zijn suggestief maar niet bewijzend.
Onderzoekers van het universiteitsziekenhuis van Oslo toonden een verlaging van ontstekingsbevorderende cytokines in gezonde mensen na 12 dagen gebruik van een Agaricus blazei extract (Therkelsen et al. 2016). Daaraanvolgend werden effecten van behandeling met dit middel van patienten met darmonstekingen (ulcerative colitis) die een sterk verhoogde concentratie aan ontstekingsbevorderende cytokinen hadden in een “dubbel blind” studie vergeleken met niet behandelde patienten. De behandeling leidde tot verlaging van ontstekingsbevorderende cytokinen. Tegelijkertijd waren ook de fysieke darm symptomen verminderd, de mentale en fysieke belasting verlaagd en de kwaliteit van leven verbeterd waaronder het vermogen om sociaal te kunnen functioneren.

3. Anti-quorum sensing.

Veel bacterien beschermen zichzelf tegen schadelijke invloeden van buitenaf, zoals b.v. tegen de effecten van antibiotica of van ontsmettingsmiddelen door zich te verschuilen onder een dikke laag van ondoordringbare polysacchariden, de z.g. biofilms. Bekende voorbeelden daarvan zijn tandaanslagen of ook de slijmerige laag in waterleidingen i.h.b. in leidingen waar melk doorheen moet gaan. Veel infecties van mens en dier worden veroorzaakt doordat bacterien geruime tijd in zulke biofilms kunnen overleven en ongevoelig blijken voor de normale manieren van schoonmaak. Het extract van Agaricus blazei bleek bioifilms van een bekend pathogeen t.w. Pseudomonas aeruginosa af te breken ( Sokovic en Van Griensven, 2014)

4. Signaaloverdracht.

De studie van signalen die leiden tot processen die zich binnen cellen afspelen werd uitsluitend uitgevoerd in kankercellen dan wel in afgenomen bloedcellen. Voor schimmels heeft dit vooral betrekking gehad op binding van beta glucanen aan de Dectine-1-receptor (Dect-1-R) die op de celmembraan zit. Deze receptor zorgt ervoor dat schimmels als gevaar herkend worden en dat bij hogere dieren en de mens de aangeboren immuniteit wordt aangezet wat in eerste instantie ontstekingsprocessen betreft. Later worden ontstekingsremmende cytokinen gevormd die het immuunapparaat weer in evenwicht brengen. Naast Dect-1-R draagt de celmembraan een groot aantal andere receptoren die binding aangaan met (nog) onbekende stoffen in de paddestoelextracten. Psilocybine een psychactieve stof uit de Psilocybe ( de “paddo”) bindt aan de humane hydroxytryptamine receptor, wat de psychedelische gevolgen van paddogebruik verklaart. Recent werd psilocybine gebruikt om depressie te genezen (Carhart-Harris et al.2016). Het lijkt niet uitgesloten dat ook Agaricus blazei stoffen bevat die op vergelijkbare wijze aan dit soort receptors kunnen binden en dit zou kunnen samenhangen met de eerder genoemde verbetering van kwaliteit van leven na het gebruik van Agaricus blazei extract in patienten met ernstige aandoeningen.

REFERENTIES.

Carhart-Harris R.L. et al. (2016) Psilocybin with psychological support for treatment-resistant depression: an open-label feasibility study. The Lancet Psychiatry 2016, May 17 http://dx.doi.org/10.1016/S2215-0366(16)30065-7
Kozarski M. et al. (2011)Antioxidative and immunomodulating activities of polysaccharide extracts of the medicinal mushrooms Agaricus bisporus, Agaricus brasiliensis, Ganoderma lucidum and Phellinus linteus. Food Chem. 129:1667-1675.
Lademann J.L. et al. (2015) Influence of topical, systemic and combined application of antioxidants on the barrier properties of the human skin. Skin Pharmacol Physiol 29:41-46.
Smiderle et al. (2013) Agaricus bisporus and Agaricus brasiliensis (1>6)-B-D-glucans show immunostimulatory activity on human THP-1 derived macrophages. Carbohydr Polym 94: 91-99.
Sokovic M. et al. (2014) Agaricus blazei hot water extract shows anti-quorum sensing activity in the human nosocomial pathogen Pseudomonas aeruginosa. Molecules 19:4189-4199.
Stojkovic D. et al. (2014) Cultivated strains of Agaricus bisporus and A. brasiliensis: chemical characterization and evaluation of antioxidant and antimicrobial properties for the final healthy product – natural preservatives in yoghurt. Food and Function 5:1602-1612.
Therkelsen S.P. et al. Effect of a medicinal Agaricus blazei Murill-based mushroom extract, Andosan, on symptoms , fatigue amd quality of life in patients with ulcerative colitis in a randomized single-blinded placebo controlled study. PLOSone 11(3):e0150191.